Деярли ҳар бир киши тумов ва бурун битиши каби аломатларга дуч келган. Кундузи улар билан курашиш мумкин бўлса-да, тунда бурундан нафас олишнинг бузилиши уйқу сифатини жиддий ёмонлаштиради. Бундай ҳолларда кўпинча томир торайтирувчи томчилар, яъни антиконгестантлар қўлланилади.
Бурун битиши кўпинча шамоллаш (ЎРВИ) ва аллергик реакциялар билан бирга кузатилади. Иккала ҳолда ҳам шиллиқ пардада инфекцион ёки аллергик келиб чиқишли яллиғланиш ривожланади. Организмнинг табиий ҳимоя реакцияси сифатида яллиғланиш тўқималарнинг шишишига олиб келади. Бу эса бурун йўлларининг торайишига ва нафас олишнинг қийинлашишига сабаб бўлади.
Катта ёшли одам тумов пайтида асосан ноқулайликни ҳис қилса, эмизикли болалар учун бу ҳолат айниқса хавфли бўлиши мумкин. Бурун битиши чақалоқнинг овқатланишига халақит беради, уйқусини бузади, болага ҳам, ота-онага ҳам ноқулайлик туғдиради.
Томир торайтирувчи дорилар қандай таъсир қилади
Томир торайтирувчи препаратлар альфа-адреномиметиклар гуруҳидан фаол моддаларни ўз ичига олади. Улар бурун шиллиқ пардасидаги майда қон томирларига таъсир этиб, уларни торайтиради ва шу билан шишни камайтиради. Бу бурун йўллари орқали ҳаво ўтишини осонлаштиради, шунингдек, яллиғланишда ҳосил бўлган ортиқча шиллиқнинг чиқарилишига ёрдам беради.
Антиконгестантлар фақат маҳаллий томчи ёки спрей кўринишида қўлланилади. Улар монокомпонентли (таркибида фақат адреномиметик мавжуд) ва комбинацияланган бўлиши мумкин.
Таъсир давомийлиги бўйича тасниф
Томир торайтирувчи препаратлар таъсир давомийлиги бўйича фарқланади. Адреналин ва норадреналин каби тўғридан-тўғри адреномиметиклар кучли таъсирга эга, аммо мумкин бўлган ножўя таъсирлар туфайли ринит даволашда қўлланилмайди.
Кундалик амалиётда препаратларнинг уч авлоди қўлланилади:
1. Қисқа муддатли (3-4 соатгача):
2. Ўртача таъсир давомийлиги (8-10 соатгача):
3. Узоқ муддатли (12 соатгача):
Қулайлик учун томир торайтирувчи дорилар беморнинг ёшига мослаштирилган турли консентратсияларда ишлаб чиқарилади:
• 0,01-0,025% - чақалоқлар ва энг кичик ёшдаги болалар учун;
• 0,05% - 6 ёшгача бўлган болалар учун;
• 0,1% - 6 ёшдан катта болалар ва катталар учун.
Қизиқ томони шундаки, кўплаб катталар препаратларни "болалар" дозасида ишлатишни афзал кўрадилар. Бунинг сабаби, бундай эритмалар стандарт 0,1% концентрацияга нисбатан юмшоқроқ таъсир кўрсатади ва бурун шиллиқ қаватини камроқ қуритади.
Томир торайтирувчи воситалар фақат симптоматик таъсир кўрсатгани ва гормонал дорилар каби қатъий белгиланган дозани талаб қилмаслиги сабабли, шифокорлар беморга ножўя таъсирларни келтириб чиқармасдан энг яхши қабул қилинадиган концентрацияни танлашни тавсия этадилар.
Томчи ёки спрей: қайси бирини танлаш керак?
Томир торайтирувчи препаратлар икки асосий шаклда – томчи ва спрей кўринишида ишлаб чиқарилади. Уларнинг ҳар бири ўзининг афзалликлари ва чекловларига эга:
Спрей:
• Шиллиқ қаватнинг катта майдонини қоплаб, бир текисда пуркалади;
• Тез ва сезиларли енгилликни таъминлайди;
• Бурундан оқмайди;
• Болалар ва кексалар учун тўғри қўллаш техникасини талаб қилади.
Томчилар:
• Юмшоқроқ таъсирга эга;
• Ёш болалар учун дозалаш осонроқ;
• Кучли тиқилиб қолганда бурундан оқиб чиқиши мумкин;
• Бошни орқага эгишни талаб қилади.
Томир торайтирувчи воситаларни қўллашдаги чекловлар
Томир торайтирувчи томчилар ва спрейлар асосан маҳаллий таъсир кўрсатса-да, фаол модданинг бир қисми тизимли қон оқимига сўрилиб, бутун организмга таъсир кўрсатиши мумкин. Буни, айниқса, сурункали касалликлари бор беморларда ҳисобга олиш зарур.
Қўллашга қарши кўрсатмалар ёки эҳтиёткорлик билан қўллаш сабаблари қуйидагилар:
• артериал гипертензия;
• юрак ишемик касаллиги;
• глаукома;
• простата бези гиперплазияси;
• феохромотситома.
Ҳомиладорлик ҳам антиконгестантларни қўллаш қатъий чекланиши керак бўлган ҳолатларга киради. Йўлдош қон оқимига таъсир қилиш ва ҳомилага потенциал заҳарли таъсир кўрсатиш хавфи мавжуд. Ҳомиладор аёллар иложи борича томир торайтирувчи дорилардан сақланишлари ёки уларни фақат шифокор тавсиясига кўра қўллашлари лозим.
Препарат концентрацияси бўйича ёшга оид чекловларни ёдда тутиш керак. Катталар, айниқса шиллиқ қаватнинг юқори сезувчанлигида, болалар дозаларидан фойдаланишлари мумкин. Бироқ, болаларда "катталар" концентрациясини қўллаш қатъиян ман этилади - бу кутилмаган ножўя таъсирларга олиб келиши мумкин.
Томир торайтирувчи воситаларни узоқ вақт қўллашнинг энг кўп учрайдиган асоратларидан бири дори билан боғлиқ ринит – яллиғланиш сабаби йўқолганидан кейин ҳам буруннинг турғун битиши сақланиб қоладиган ҳолатдир.
Сабаби – тахифилаксия ривожланиши, яъни рецепторларнинг дори таъсирига сезгирлиги пасайиши. Бу ёпиқ доирага олиб келади: бемор томчилардан фойдаланишни давом эттиради, лекин енгиллик тобора камайиб, бурун битиши кучаяди.
Ишлаб чиқарувчилар бундай дориларни 5-7 кундан ортиқ ишлатмаслик кераклигини таъкидлашса-да, амалда кўпчилик уларни ҳафталаб ёки ойлаб қўллашни давом эттирмоқда. Бундай ҳолларда ЛОР-шифокор ёрдами зарур бўлади.
Ҳолатни тузатиш йўллари:
• қон томирларини торайтирувчи томчилардан воз кечиш;
• денгиз суви, гиалурон кислотаси, декспантенол билан намлантирувчи воситаларга ўтиш;
• оғир шаклларда – жарроҳлик даволаш (масалан, пастки бурун чиғаноқларининг вазотомияси).
"Риноксил" препаратлари: турлари ва дозалари
"Риноксил" бренди остидаги қон томирларини торайтирувчи томчилар ва спрейлар кенг кўламли шакл ва концентрацияларда тақдим этилган бўлиб, бу беморнинг ёши ва белгиларнинг намоён бўлиш даражасига қараб мақбул вариантни танлаш имконини беради.
"Риноксил" туркумининг афзалликлари
• концентрацияларнинг кенг танлови – 0,01% дан 0,1% гача;
• ҳам томчилар, ҳам спрейлар – ёш ва афзалликларга қараб;
• инфекцион ва аллергик ринитда нафас олишни енгиллаштириш самарадорлиги;
• барча ёшдаги беморлар учун қулайлиги.
Фармацевтнинг муҳим тавсиялари
• Кетма-кет 5-7 кундан ортиқ ишлатилмасин (дори сабабли ринитнинг олдини олиш учун)
• Беморнинг ёшини аниқлаш ва кўрсатмаларга мувофиқ препаратни тавсия этиш
• Ҳомиладор аёлларга - фақат шифокор тавсиясига кўра
• Ёндош касалликлар (гипертония, глаукома, юрак ишемик касаллиги) мавжуд бўлганда - шифокор билан маслаҳатлашиш
Маслаҳат:
Агар катталар 0,1% эритмаларга сезгир бўлса, болалар қаторидан юмшоқроқ вариантни тавсия этиш мумкин (масалан, Риноксил® Кидс 0,025%).
Малакали фармацевтик маслаҳат асоратлар ривожланишининг олдини олишга ва беморнинг соғлиғини сақлашга ёрдам беради.
"Риноксил" – бурун битишига карши восита!
